بررسی چالش‌های انتقال به بزرگسالی و راهکارهای حمایتی

انتقال از نوجوانی به بزرگسالی برای افراد اتیسم (ASD) یک فرآیند پیچیده و چالش‌برانگیز است. این دوره شامل تغییرات اساسی در زمینه‌های آموزشی، شغلی، استقلال فردی و روابط اجتماعی است. پژوهش‌ها نشان می‌دهند که بسیاری از نوجوانان اتیسم با موانع قابل توجهی در این مسیر روبه‌رو هستند که نیازمند حمایت‌های هدفمند است.
انتقال موفق به بزرگسالی برای نوجوانان اتیسم نیازمند برنامه‌ریزی زودهنگام، آموزش مهارت‌های زندگی و حمایت‌های شغلی و روانی است. با مداخلات هدفمند و همکاری خانواده و جامعه، می‌توان کیفیت زندگی این افراد را به‌طور چشمگیری بهبود بخشید.

چالش‌های انتقال به بزرگسالی در نوجوانان اتیسم در خارج از ایران:

۱. مشکلات در آموزش و اشتغال

بر اساس مطالعات مرکز کنترل و پیشگیری از بیماری‌ها (CDC)، تنها حدود ۳۲% از جوانان اتیسم در سنین ۱۹-۲۳ سالگی شاغل هستند یا تحصیلات عالی را دنبال می‌کنند (CDC, 2020). دلایل این امر شامل:

محدودیت در مهارت‌های اجتماعی مورد نیاز برای مصاحبه‌های شغلی، حساسیت‌های حسی در محیط‌های کاری، عدم وجود برنامه‌های حمایتی پس از ترک مدرسه است .

۲. دشواری در استقلال فردی

بسیاری از نوجوانان اتیسم در انجام فعالیت‌های روزمره مانند مدیریت مالی، استفاده از وسایل حمل‌ونقل عمومی یا مراقبت‌های بهداشتی با مشکل مواجه می‌شوند. تحقیقات انجمن اتیسم آمریکا نشان می‌دهد که تنها ۱۷% از افراد اتیسم پس از ۲۱ سالگی به سطح مطلوبی از استقلال دست می‌یابند .

(Autism Speaks, 2021).

۳. مسائل سلامت روان

اضطراب، افسردگی و احساس انزوا در بین نوجوانان اتیسم در حال انتقال به بزرگسالی شایع است. مطالعه‌ای در مجله Autism Research گزارش داد که ۴۰% از جوانان اتیسم علائم اضطراب و افسردگی را تجربه می‌کنند (Hollocks et al., 2019).

چالش‌های انتقال به بزرگسالی در نوجوانان اتیسم در ایران:

۱. کمبود برنامه‌های ساختاریافته برای انتقال

بررسی‌ها نشان می‌دهد که در ایران، برنامه‌های مدون برای حمایت از نوجوانان اتیسم در گذار به بزرگسالی محدود است. مطالعه رحمانی و همکاران (1400) نشان داد که بیشتر خانواده‌ها پس از پایان تحصیلات مدرسه، با خلأ خدمات مواجه می‌شوند (رحمانی، 1400).

۲. مشکلات اشتغال و حرفه‌آموزی

بر اساس گزارشی از انجمن اتیسم ایران (1401)، تنها ۲۰% از افراد اتیسم در ایران شاغل هستند و بسیاری از آن‌ها در مشاغل ساده و کم‌درآمد فعالیت می‌کنند. دلایل اصلی این مسئله شامل:

نبود محیط‌های کاری مناسب برای افراد با نیازهای ویژه، عدم آگاهی کارفرمایان از توانایی‌های افراد اتیسم،

کمبود مراکز حرفه‌آموزی ویژه این گروه است.

۳. مسائل مربوط به استقلال فردی

مطالعه محقق‌زاده و همکاران (1399) بر روی نوجوانان اتیسم در تهران نشان داد که بیش از ۷۰% آن‌ها در انجام امور روزمره مانند مدیریت مالی یا استفاده از حمل‌ونقل عمومی مشکل دارند )محقق‌زاده، 1399(.

۴. سلامت روان و انزوای اجتماعی

تحقیقات گروه روان‌شناسی دانشگاه تهران (1400) حاکی از آن است که ۴۵% از جوانان اتیسم در ایران علائم اضطراب و افسردگی را تجربه می‌کنند، که بخشی از آن به دلیل کمبود فرصت‌های اجتماعی و نگرش‌های منفی جامعه است (امیری، 1400).

راهکارهای حمایتی برای تسهیل انتقال به بزرگسالی

هنگامی که در حال تدوین برنامه انتقال فرزندتان هستید، شما و فرزندتان باید به موارد زیر فکر کنید:

• نقاط قوت، توانایی ها، مهارت ها، علایق و چگونگی توسعه و حمایت از آن ها
• اهداف بلند مدت و کوتاه مدت برای آینده و نحوه رسیدن به آن
• مفید است که با یادداشت کردن مهارت ها و توانایی های فعلی فرزندتان شروع کنید. می‌توانید این مهارت‌ها و توانایی‌هایی را که فرزندتان برای رسیدن به اهدافش نیاز دارد مقایسه کنید. این می تواند به شما و فرزندتان کمک کند تصمیم بگیرید که فرزندتان کدام مهارت ها را باید یاد بگیرد، تمرین کند یا آن ها را بهبود بخشد و کجا ممکن است به حمایت نیاز داشته باشد.

می توانید با صحبت کردن با افرادی که برای فرزندتان مهم هستند، اطلاعاتی را برای ایجاد یک برنامه جامع و کامل جمع آوری کنید. این افراد ممکن است شامل معلمان، مربی، درمانگران، خواهر و برادرها، اقوام و دوستان باشند.

۱. برنامه‌ریزی زودهنگام (Transition Planning)

برنامه‌ریزی انتقال باید از سنین ۱۴-۱۶ سالگی آغاز شود و شامل اهداف آموزشی، شغلی و زندگی مستقل باشد. ایده خوبی است که برنامه ریزی را از اوایل سال های دبیرستان شروع کنید. این به شما زمان زیادی می‌دهد تا روی مهارت‌هایی که فرزندتان برای رسیدن به اهدافش برای بزرگسالی نیاز دارد کار کنید. همچنین به شما زمان می‌دهد تا در مورد حمایت‌هایی که فرزندتان به آن نیاز دارد، بسته به اینکه فرزندتان چه می‌خواهد انجام دهد بدانید.

۲. آموزش مهارت‌های زندگی (Life Skills Training)و خود مراقبتی

جوانان اتیسم می توانند به روش های مختلف مستقل زندگی کنند. برای مثال، آنها ممکن است بتوانند به شکل زیر زندگی کنند:

• یک زندگی کاملا مستقل
• در محلی مشترک با والدین (به صورت نظارت والدین بر آنان)

برنامه انتقال فرزند شما باید شامل اهدافی باشد که آن ها را  برای زندگی مستقل آماده کند. برنامه هایی مانند:مدیریت مالی، آشپزی و نظافت شخصی، خرید، مدیریت زمان، استفاده از وسایل حمل‌ونقل عمومی می‌توانند به افزایش استقلال کمک کنند.

۳. حمایت‌های شغلی (Vocational Support) شامل: برنامه‌های کارآموزی ویژه افراد اتیسم، مشاوره  شغلی (Job Coaching)، محیط‌های کاری انعطاف‌پذیر، آموزش مهارت‌های شغلی ساده مانند کار در کتابخانه‌ها، کارگاه‌های صنایع دستی و فناوری اطلاعات می باشد. اگر فرزند شما می‌خواهد شغلی پیدا کند، می‌توانید در نظر بگیرید که چه نوع شغل‌هایی ممکن است با علایق و توانایی‌های فرزندتان مطابقت داشته باشد و چگونه فرزندتان می‌تواند از نقاط قوت خود در نیروی کار استفاده کند.کار داوطلبانه و با حقوق در سنین نوجوانی می تواند به شما و فرزندتان کمک کند تا بفهمید که آیا علایق فرزندتان می تواند به اهداف شغلی بلندمدت تبدیل شود یا خیر.

مطالعه‌ای در  Journal of Autism and Developmental Disorders نشان داد که مداخلات شغلی ساختاریافته می‌توانند نرخ اشتغال را تا ۵۰% افزایش دهند (Wehman et al., 2017).

۴. حمایت روانی-اجتماعی

برنامه‌های انتقال باید شامل ایده‌هایی برای تداوم دوستی‌ها، ملاقات با افراد جدید و شرکت در فعالیت‌های اجتماعی مانند رفتن به سینما یا کلاس‌های ورزشی باشد. این نوع فعالیت ها می توانند ارتباطات اجتماعی را برای جوانان اتیسم ایجاد کنند .برنامه هایی مانند: درمان‌های شناختی-رفتاری (CBT) برای کاهش اضطراب،و آموزش مهارت های ارتباطی و آداب اجتماعی جهت بهبود روابط، ، آموزش عمومی برای کاهش انگ اجتماعی و افزایش پذیرش در این امر مؤثر است. هم چنین لزوم تصویب قوانین حمایتی برای اشتغال افراد اتیسم (مانند قانون حمایت از حقوق معلولان) و توسعه مراکز روزانه و شبانه‌روزی برای بزرگسالان اتیسم از سوی نهادهای جامعه لازم می باشد.

بررسی ونظارت بر طرح انتقال

ممکن است در طول زمان اهداف فرزندتان تغییر کند، یا ممکن است مهارت‌ها را سریع‌تر یا آهسته‌تر از حد انتظار بیاموزد. به همین دلیل مهم است که به طور منظم برنامه انتقال فرزندتان را مرور کنید. ممکن است این کار را هر 6 ماه در دبیرستان انجام دهید. خوب است که مدت کوتاهی قبل و بعد از انتقال بیشتر مرور کنید.

بخش مهمی از بررسی این طرح، صحبت با کارکنان مدرسه و سایر متخصصان دخیل در آموزش فرزندتان است تا ببینید فرزندتان چگونه پیش می‌رود. به عنوان مثال، آیا زمینه هایی وجود دارد که فرزند شما در آن به خوبی پیش می رود؟ فرزند شما در چه زمینه ای دچار مشکل است؟ این به شما کمک می کند در مورد چگونگی تنظیم اهداف و استراتژی ها در برنامه فرزندتان فکر کنید.

مشارکت دادن فرزندتان در فرآیند بررسی ایده خوبی است. صحبت کردن با فرزندتان در مورد برنامه‌اش به شما کمک می‌کند بفهمید که فرزندتان چگونه فکر می‌کند؟ آیا اهدافی دارد؟ آیا اهداف فرزندتان تغییر کرده است یا نه؟ و فرزندتان به چه حمایت‌هایی نیاز دارد؟

نقش خانواده و جامعه

خانواده‌ها می‌توانند با تشویق استقلال، فراهم کردن فرصت‌های تمرینی و ارتباط با مراکز حمایتی مانند انجمن اتیسم ایران، به نوجوانان اتیسم کمک کنند. همچنین، سیاست‌گذاری‌های عمومی باید شامل:افزایش بودجه برای برنامه‌های انتقال، ایجاد محیط‌های کاری فراگیر، آموزش جامعه برای درک بهتر اتیسم باشد.

برنامه‌ریزی برای آینده

برنامه‌ریزی زودهنگام برای دوران بزرگسالی نوجوانان اوتیسم بسیار حائز اهمیت است. هر چه زودتر این فرآیند آغاز شود، فرصت‌های بیشتری برای موفقیت فراهم می‌شود. برخی از اقدامات کلیدی عبارتند از:

1- درخواست از مدرسه یا محل آموزش برای شروع برنامه‌ریزی انتقال، شامل ارزیابی مداوم نیازها و علایق خاص نوجوان اتیسم

2- کسب اطلاعات درباره خدمات ارائه شونده موجود در منطقه زندگی تان برای بزرگسالان اوتیسم

3- بررسی گزینه‌های رشته های دانشگاهی یا فنی حرفه ای در صورت مناسب بودن

4- برنامه‌ریزی مالی بلندمدت برای تأمین نیازهای آینده فرد اتیستیک

چالش‌های سلامتی

نوجوانان و جوانان اوتیسم ممکن است در معرض خطر بیشتری برای برخی مشکلات سلامتی باشند، از جمله: صرع- اسکیزوفرنی- اختلالات پوستی- مشکلات گوارشی و… . لذا نظارت دقیق بر سلامت جسمی و روانی این افراد ضروری است.

مهارت‌های اجتماعی و ارتباطی

بهبود مهارت‌های اجتماعی و ارتباطی یکی از مهم‌ترین جنبه‌های آماده‌سازی نوجوانان اوتیسم برای زندگی بزرگسالی است. تمرین مداوم و حمایت در این زمینه می‌تواند به افزایش اعتماد به نفس و استقلال آنها کمک کند.

آموزش و اشتغال

بررسی گزینه‌های آموزشی و شغلی متناسب با توانایی‌ها و علایق فرد اوتیسم بسیار مهم است. این می‌تواند شامل تحصیلات دانشگاهی، آموزش‌های فنی و حرفه‌ای، یا برنامه‌های کارآموزی باشد.

برای افراد اتیستیک دانشگاه مناسب تر است یا مراکز فنی حرفه ای؟

دانشجویان اوتیستیک با عملکرد بالا ممکن است از تحصیلات دانشگاهی بهره‌مند شوند ولی محیط دانشگاه ممکن است برای آنها، به‌ویژه در تعاملات اجتماعی و زندگی مستقل، استرس‌زا باشد. همچنین دانشگاه ها  معمولاً بر آموزش نظری تمرکز دارند و ممکن است مهارت‌های عملی مورد نیاز زندگی روزمره را آموزش ندهند. در مقابل، آموزشگاه های فنی حرفه ای هستند که بر آموزش مهارت‌هایی تمرکز دارند که می‌تواند به اشتغال مستقیماً کمک کند و به دلیل محیط ساختارمند، این مدارس معمولاً برنامه‌هایی سازمان‌یافته‌تر و متناسب با نیازهای خاص افراد اوتیستیک ارائه می‌دهند. این مدارس معمولاً بر آموزش مهارت‌های پایه برای اشتغال و داشتن یک حرفه تمرکز دارند و فرصت کمتری برای تحصیلات پیشرفته فراهم می‌کنند.

بنابراین انتخاب مناسب بستگی به نیازها و اهداف فردی نوجوان دارد:

– اگر نوجوان به تحصیلات آکادمیک علاقه‌مند است و توانایی مقابله با چالش‌های اجتماعی را دارد، دانشگاه گزینه مناسبی است.

– اگر هدف ورود سریع به بازار کار یا توسعه مهارت‌های عملی باشد، مدرسه فنی حرفه‌ای انتخاب بهتری خواهد بود.

برای تصمیم‌گیری بهتر، ارزیابی توانایی‌ها و علایق نوجوان، مشورت با متخصصان و بررسی برنامه‌های موجود ضروری است.

مؤسسه باور در این زمینه چه کمکی به بزرگسالان اتیسم می کند ؟

مؤسسه باور اولین مرکز مهارت آموزی ویژه نوجوانان و جوانان اتیسم با عملکرد بالا در تهران و کرج با اخذ مجوز رسمی از سازمان فنی حرفه ای کشور در سال 1400 شروع به کار کرد . از مزایای این مرکز برخلاف سایر مراکز فنی حرفه ای این است که :

1-ایجاد محیط امن برای کاوش: ویژه افراد اتیسم با عملکرد بالاست و نوجوانان و جوانان با افراد عادی قیاس و سنجیده نمی شوند که این امر از استرس آنها می کاهد . فراهم کردن فضایی آرام و بدون استرس برای نوجوان موجب می شود تا بتواند به راحتی درباره رشته‌های مختلف سؤال بپرسد و اطلاعات کسب کند.

و باعث تشویق به خودآگاهی و کشف علایق درونی بدون اعمال فشار برای وی شود.

2- ساختار و روتین مشخص: باور دارای برنامه‌های ساختارمند و روتین‌های مشخص هست که متناسب با شرایط نوجوانان اتیستیک طراحی شده ،هم چنین مربیان آموزش دهنده  در این مجموعه نیز پیش از شروع کار، دوره کاورزی را جهت شناخت هر چه بیشتر افراد اتیسم گذرانده اند. این ساختار به نوجوانان و جوانان کمک می‌کند تا احساس امنیت و پیش‌بینی‌پذیری بیشتری داشته باشند.هم چنین ارائه گزینه‌های متنوع و فراهم کردن طیف وسیعی از فعالیت‌ها باعث می شود  تا نوجوانان بتوانند شرایط مختلفی را امتحان و تجربه کنند.

3- تمرکز بر مهارت‌های عملی: مؤسسه باور با ایجاد تجربیات عملی و فراهم کردن فرصت‌هایی برای تجربه عملی رشته‌های مختلف از طریق کارگاه‌ها و دوره‌های کوتاه‌مدت، ترتیب دادن بازدیدهای هدفمند از محیط‌های کاری مرتبط با رشته‌های گوناگون، استفاده از منابع بصری مانند: نمایش فیلم‌ها و ویدیوهای آموزشی درباره رشته‌های مختلف، استفاده از نمودارها و تصاویر برای توضیح مفاهیم مربوط به هر رشته

 بر آموزش مهارت‌های عملی و کاربردی تمرکز دارد که می‌تواند برای افرادی که در یادگیری نظری چالش دارند، مناسب‌تر باشد.

4- محیط آموزشی سازگار: ایجاد  محیط‌ آموزشی شبیه سازی شده با خانه و قابل پیش بینی که علاوه بر ایجاد گرما و صمیمیت، فضای آموزش را واقعی تر و در بستر زندگی فراهم کند. همچنین کلاس‌های کوچک‌تر و حمایت فردی بیشتر در راستای گروه بندی های کم جمعیت تر، این فرصت را ایجاد می کند که تمرکز بر روی تک تک فراگیران بیشتر باشد. هم چنین ارائه و انجام  فعالیت‌های آموزشی به صورت تدریجی و با زمان‌های کوتاه برای جلوگیری از احساس فشار یا اضطراب در افراد انجام می گیرد. این انعطاف‌پذیری و  اجازه دادن به نوجوانان برای تنظیم سرعت و میزان مشارکتشان در فعالیت‌ها در کاهش استرس بسیار مؤثر می باشد.

5- خدمات پشتیبانی ویژه: به دلیل مدیریت این مجموعه توسط جناب آقای سعید هادیگل که سابقه خوبی در زمینه کار با افراد اتیسم دارند و تحصیلات ایشان در این زمینه، خدمات روانشناسی ای که به فراگیران و خانواده های آنان ارائه می شود در مراکز دیگر قابل مشاهده نبوده و نیست .

6- آموزش مهارت‌های اجتماعی: مؤسسه باور،با ایجاد فرصت‌هایی برای تعامل با همسالان در محیطی کنترل شده بر آموزش مهارت‌های اجتماعی و ارتباطی تأکید دارد که برای موفقیت در محیط کار آینده ضروری است  و پایه اکثر کلاسهایش را بر این مهارت قرار داده و به صورت گروهی برگزار می کند.

7- فرصت‌های کارآموزی: ما در مؤسسه باور فرصت‌های کارآموزی ، تجربه عملی یا بازدید در محیط‌های کاری واقعی را فراهم می‌کنیم که می‌تواند به افراد اتیسم در آماده شدن برای اشتغال در آینده کمک کند.

8- تمرکز بر نقاط قوت فردی: ما با شناسایی علایق خاص فراگیران و ارتباط دادن آن‌ها با رشته‌های تحصیلی مرتبط با استعدادها و توانمندی هایشان، تقویت نقاط قوت، بهبود نقاط ضعف توانخواهان و جلسات مداوم با والدین ایشان جهت همراهی بیشتر و بهتر، بر تقویت فراگیران می کوشیم .همچنین ایجاد سیستم پاداش برای افزایش مشارکت فراگیران در فعالیت‌ها . افزایش ایجاد انگیزه در آنان بسیار مؤثر بوده است.

9- ترکیب فعالیت‌های فیزیکی و اجتماعی: ورزش می‌تواند آمادگی جسمانی، مهارت‌های اجتماعی و اعتماد به نفس نوجوانان اتیستیک را افزایش دهد و ما این امکان را در مؤسسه باور فراهم کرده ایم.

10- ایجاد فرصت‌های موفقیت: طراحی فعالیت‌هایی که نوجوان اتیسم بتواند در آن‌ها به موفقیت‌های کوچک دست یابد و احساس پیشرفت کند. و همچنین با تقویت مهارت‌های حل مسئله در آنان از راه آموزش و تمرین روش‌های مقابله با چالش‌ها در فعالیت‌های فوق برنامه اعتماد به نفس آنان افزایش می یابد. همینطور با ایجاد فرصت‌های رهبری و دادن مسئولیت‌های کوچک به نوجوان در فعالیت‌ها برای تقویت حس استقلال و اعتماد به نفس وی تلاش می شود .

با بررسی چالش‌های انتقال به بزرگسالی و راهکارهای حمایتی، این عوامل می‌توانند به ایجاد محیطی مناسب‌تر برای یادگیری و رشد نوجوانان و جوانان اتیستیک کمک کنند و احتمال موفقیت آنها را افزایش دهند.

مقالات مشابه: اختلال اضطراب اجتماعی در افراد اتیسم

منابع:

1. رحمانی، س. (1400). بررسی چالش‌های انتقال به بزرگسالی در افراد اتیسم. مجله روان‌شناسی کودکان استثنایی.
2. انجمن اتیسم ایران. (1401). گزارش وضعیت اشتغال افراد اتیسم در ایران.
3. محقق‌زاده، م. (1399). مطالعه نیازهای استقلال فردی در نوجوانان اتیسم. پژوهش‌های روان‌شناسی بالینی.
4. امیری، ش. (1400). سلامت روان در جوانان اتیسم. دانشگاه تهران.
5. نوری، ر. (1398). برنامه‌ریزی انتقال در مدارس استثنایی. فصلنامه تعلیم و تربیت استثنایی.
6. زارع، ا. (1401). آموزش مهارت‌های مالی به افراد اتیسم. پژوهشگاه مطالعات آموزش و پرورش.

CDC. (2020). Autism Spectrum Disorder (ASD) Data and Statistics.

Autism Speaks. (2021). Transition to Adulthood: Challenges and Strategies.

Hollocks, M. J., et al. (2019). Anxiety and Depression in Adults with Autism: A Systematic Review. Autism Research, 12(5), 742-751.

Wehman, P., et al. (2017). Employment for Adults with Autism Spectrum Disorders: A Retrospective Review of a Customized Employment Approach. Journal of Autism and Developmental Disorders, 47(1), 307-315.

U.S. Department of Education. (2020). Individuals with Disabilities Education Act (IDEA).